Nhiếp ảnh gia Nguyễn Á: “Tôi luôn tạo áp lực phải có góc máy mới và lạ”

Sáng 15/8, tại Nhà Văn hóa Thanh Niên (TP.HCM), nhiếp ảnh gia Nguyễn Á chính thức khai mạc triển lãm ảnh và ra mắt hai sách ảnh Chuyện về biển đảo quê hương và Những di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinh danh. Hơn 70 tác phẩm được trưng bày là kết tinh của hành trình sáng tác kéo dài suốt 16 năm.

Nhân dịp này, anh đã có cuộc bật mí đầy thú vị về hành trình “săn ảnh” trong suốt thời gian dài qua những chuyến đi đặc biệt để có cuộc triển lãm và ra mắt hai quyển sách đặc biệt này.

-Điều gì khiến anh dành cả thời gian dài 16 năm để theo đuổi hai đề tài tưởng chừng rất khác nhau là biển đảo và di sản văn hóa phi vật thể?

Với tôi, nó như một hành trình tự nhiên của người cầm máy. Dù là biển đảo hay di sản văn hóa thì điểm chung vẫn là con người Việt Nam, là tình yêu quê hương đất nước. Tôi muốn dùng nhiếp ảnh để kể những câu chuyện chân thực nhất về những giá trị đang hiện hữu trên quê hương mình. Hai cuốn sách lần này không phải là kết quả của một vài chuyến đi mà là thành quả của 16 năm miệt mài rong ruổi, lặn lội, xông pha qua 5 vùng biển đảo từ những nhà giàn giữa biển khơi đến các lễ hội, tín ngưỡng, loại hình nghệ thuật truyền thống trên khắp ba miền. Càng đi nhiều mình càng khám phá ra rất nhiều cảnh đẹp, con người đẹp và cứ thế mà ghi nhận lại thôi.

-Nhìn lại chặng đường ấy, điều gì khiến anh tự hào nhất?

Có lẽ là sự bền bỉ. Đến nay tôi đã thực hiện 26 đầu sách ảnh và nhiều cuộc triển lãm, nhưng mỗi dự án đều được bắt đầu như lần đầu tiên, với rất nhiều áp lực và sự nghiêm túc. Điều tôi vui nhất không phải là số lượng sách hay triển lãm, mà là những cuốn sách ấy đến được với độc giả và nguồn kinh phí thu được từ nhiều sự kiện có thể tiếp tục dành cho các hoạt động thiện nguyện. Nhiều lúc nhìn lại, tôi cũng không tin là sức lực nào mà mình có thể làm được như thế. Và mỗi lần được hội tụ anh em đồng nghiệp, hội ngộ và giới thiệu các nhân vật của mình từng ghi nhận và nhất là giao lưu với những người yêu thích ảnh, khiến tôi cảm thấy công việc của mình có ý nghĩa hơn.

-Đề tài biển đảo vốn đã được nhiều người thực hiện. Anh làm gì để tạo dấu ấn riêng?

 Tôi luôn tự tạo áp lực cho mình phải có góc máy khác, cách kể chuyện khác. Nếu chỉ chụp giống những gì đã có thì tôi sẽ không làm. Để có được những bức ảnh trong Chuyện về biển đảo quê hương, tôi đã nhiều lần theo các đoàn công tác đến Trường Sa, hệ thống nhà giàn DK1 và nhiều vùng biển từ phía Bắc đến tận mũi Cà Mau. Có những chuyến đi gặp sóng lớn, thời tiết khắc nghiệt, việc tác nghiệp vô cùng khó khăn. Nhưng chính những hoàn cảnh ấy lại mang đến cho tôi những khoảnh khắc rất đặc biệt mà nếu không kiên trì chờ đợi thì sẽ không bao giờ có được những khoảnh khắc như thế.

-Còn với cuốn Những di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinh danh, đâu là điều khiến anh trăn trở nhất?

Di sản văn hóa không chỉ là lễ hội hay một nghi thức biểu diễn. Điều tôi muốn ghi lại chính là đời sống của cộng đồng đang gìn giữ những giá trị ấy. Tôi luôn cố gắng để mỗi bức ảnh không chỉ đẹp mà còn kể được một câu chuyện. Khi người xem nhìn vào một khung hình, họ có thể hiểu được bối cảnh, cảm nhận được hơi thở của văn hóa và tình cảm của con người trong đó. Điều này nói thì nghe cũng dễ, nhưng khi thực hiện nếu không kiên trì và bản lĩnh ắt hẳn sẽ không có được thành quả như ngày nay.

-Theo anh, khâu nào khó nhất trong quá trình sáng tác?

 Nhiều người nghĩ chụp ảnh là khó nhất, nhưng với tôi, khó nhất là biên tập. Sau mỗi chuyến đi có thể có hàng nghìn bức ảnh. Tôi phải xem đi xem lại rất nhiều lần để chọn ra những hình ảnh vừa đẹp, vừa không trùng lặp với những gì mình từng làm hoặc đồng nghiệp đã thực hiện.

Sau đó là sắp xếp các bức ảnh theo một mạch cảm xúc để khi lật từng trang sách hay bước qua từng khu vực triển lãm, người xem cảm nhận được mình đang theo dõi một câu chuyện hoàn chỉnh chứ không chỉ là những bức ảnh riêng lẻ. Riêng phần mình họa ghi chú, vì là sách có song ngữ Anh – Việt nên tổ biên tập nhiều lúc phải “gây nhau” từng câu từng chữ, tất cả chỉ vì muốn tốt nhất cho sách. Nên vui nhất là lúc hoàn thành như thế này, chúng tôi gặp nhau, nhìn nhau rồi cười, vì biết rằng chúng ta đã hết lòng với tác phẩm của mình.

-Những phản hồi từ nhân vật trong ảnh có ý nghĩa như thế nào với anh?

Đó là món quà rất lớn. Hôm nay, khi nghe các cán bộ Hải quân từng công tác tại Nhà giàn DK1 chia sẻ rằng những bức ảnh đã giúp họ sống lại ký ức về những năm tháng nơi đầu sóng ngọn gió, tôi thật sự xúc động. Hay khi các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng những tác phẩm có thể giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về di sản dân tộc, tôi cảm thấy những năm tháng vất vả của mình hoàn toàn xứng đáng. Tôi nghĩ mình cũng đã có chút xíu đóng góp gì đó từ công việc có ý nghĩa của mình làm ra.

-Sau nhiều kỷ lục và thành tựu, điều gì còn thôi thúc Nguyễn Á tiếp tục cầm máy?

 Tôi chưa bao giờ nghĩ mình chụp ảnh để lập kỷ lục. Điều khiến tôi tiếp tục đi là bởi Việt Nam còn rất nhiều điều đẹp chưa được kể hết. Mỗi vùng đất, mỗi con người đều có những câu chuyện đáng được lưu giữ. Tôi mong những bức ảnh của mình sẽ góp phần gìn giữ ký ức của hôm nay cho mai sau, để thế hệ trẻ thêm yêu văn hóa dân tộc, thêm hiểu về biển đảo quê hương và tự hào hơn khi nhắc đến Việt Nam.

Diệp Lữ